Gözaltı, çoğu kişinin hazırlıksız yakalandığı bir durumdur. Bir sabah evinize gelen kolluk görevlileri, karakola davet edilen bir "bilgi alma" görüşmesi ya da bir kavganın ardından yapılan yakalama, kısa sürede kendinizi nezarethanede bulmanıza yol açabilir. Bu anlarda haklarınızı bilmek, hem o saatleri daha sakin geçirmenizi sağlar hem de ilerideki yargılamada aleyhinize kullanılabilecek hataların önüne geçer.
Gözaltı Nedir?
Gözaltı, suç işlediği şüphesiyle yakalanan kişinin soruşturmanın yürütülmesi için Cumhuriyet savcısının emriyle kısa süreli olarak özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. Gözaltı bir ceza değildir; delillerin toplanması ve şüphelinin ifadesinin alınması için başvurulan geçici bir tedbirdir. Gözaltının ardından kişi ya serbest bırakılır ya da tutuklama veya adli kontrol talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilir.
Gözaltı Süreleri
- Bireysel suçlarda: Yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için gereken süre hariç 24 saat.
- Toplu suçlarda: Üç veya daha fazla kişinin birlikte işlediği suçlarda Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle her defasında bir günü geçmemek üzere en fazla 3 gün uzatma.
- Terör ve örgütlü suçlar gibi bazı suçlar için özel kanunlarda daha uzun süreler öngörülmüştür.
Bu sürelerin aşılması hukuka aykırıdır. Süre sonunda kişi ya serbest bırakılmalı ya da hâkim önüne çıkarılmalıdır.
Gözaltındaki Kişinin Temel Hakları
1. Suçlamayı öğrenme hakkı. Hakkınızdaki suçlamanın ne olduğunu açıkça öğrenme hakkınız vardır. Hangi olayla ilgili şüpheli olduğunuzu bilmeden savunma yapmanız beklenemez.
2. Susma hakkı. Kimlik bilgilerinizi doğru vermek zorundasınız; ancak suçlamaya ilişkin hiçbir açıklama yapmama hakkınız vardır. Susmanız, suçu kabul ettiğiniz anlamına gelmez ve aleyhinize yorumlanamaz.
3. Avukat yardımı. Soruşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla avukattan yararlanabilirsiniz. Avukatınız sizinle kimsenin duyamayacağı bir ortamda görüşebilir ve ifade sırasında yanınızda bulunabilir. Avukat tutma imkânınız yoksa istemeniz üzerine baro avukat görevlendirir. 18 yaşından küçükler ile kendini savunamayacak durumdaki kişilere ise istem aranmaksızın avukat atanır.
4. Yakınlara haber verilmesi. Gözaltına alındığınızda bir yakınınıza veya belirlediğiniz bir kişiye gecikmeksizin haber verilmesi zorunludur. Yabancı uyruklu iseniz, itiraz etmediğiniz sürece ülkenizin konsolosluğuna da bildirim yapılır.
5. Sağlık muayenesi. Gözaltına alınırken ve serbest bırakılırken ya da hâkime sevk edilirken doktor muayenesinden geçirilirsiniz. Gözaltında kötü muameleye maruz kalırsanız bunu muayene eden doktora ve avukatınıza mutlaka söyleyin.
6. Lehe delillerin toplanmasını isteme. Şüpheden kurtulmanızı sağlayacak delillerin toplanmasını talep edebilirsiniz. Örneğin olay saatinde başka bir yerde olduğunuzu gösteren kamera kayıtları, tanıklar veya kayıtlar.
İfade Verirken Nelere Dikkat Etmeli?
- İfadeden önce avukatınızla görüşün. Hangi sorulara nasıl yanıt vereceğinizi, susma hakkını kullanıp kullanmayacağınızı birlikte değerlendirin.
- Tahmin yürütmeyin; bilmediğiniz konularda "bilmiyorum" ya da "hatırlamıyorum" demekten çekinmeyin.
- İfade tutanağını imzalamadan önce baştan sona okuyun. Söylediklerinizle uyuşmayan bir ifade varsa düzeltilmesini isteyin.
- Baskı, tehdit veya vaat yoluyla alınan ifadeler hukuka aykırıdır ve hükme esas alınamaz. Bu tür bir durumla karşılaşırsanız avukatınıza bildirin.
Kolluk tarafından alınan ifade ile savcılıkta alınan ifade arasında da fark vardır: Avukat bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Ayrıntılı bilgi için Bursa ceza avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Gözaltına İtiraz
Gözaltı işlemine karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Başvuruyu gözaltındaki kişi, avukatı, yasal temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı yapabilir. Hâkim, başvuruyu evrak üzerinden en geç 24 saat içinde inceler. Yakalama veya gözaltı için yeterli sebep yoksa kişinin derhal serbest bırakılmasına karar verir.
Gözaltından Sonra Ne Olur?
Savcılık ifadeyi aldıktan sonra üç sonuçtan biri ortaya çıkar:
- Serbest bırakılma: Soruşturma tutuksuz olarak devam eder.
- Adli kontrol talebi: Yurt dışına çıkış yasağı, imza yükümlülüğü gibi tedbirler istenir.
- Tutuklama talebi: Sulh ceza hâkimliğinde sorgu yapılır. Tutuklama kararına karşı 7 gün içinde itiraz edilebilir.
Hukuka aykırı olarak gözaltına alınan veya süresi aşılan kişi, ayrıca devletten tazminat talep edebilir.
Sonuç
Gözaltındaki ilk saatler, soruşturmanın seyrini belirleyebilir. Susma hakkınızı bilmek, avukatla görüşmeden ifade vermemek ve tutanakları dikkatle okumak en temel korumalarınızdır. Bir yakınınız gözaltına alındıysa hangi birimde tutulduğunu öğrenip bir avukata hemen ulaşmanız gerekir. Bize iletişim sayfamızdan veya telefonla ulaşabilirsiniz.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Nilüfer’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Bunlar da ilginizi çekebilir
Sık sorulan sorular
Gözaltında ne kadar tutulabilirim?
Bireysel suçlarda gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için gereken süre hariç 24 saati geçemez. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı yazılı emirle her defasında bir günü aşmamak üzere süreyi en fazla üç gün uzatabilir.
Gözaltında ifade vermek zorunda mıyım?
Hayır. Kimliğinizle ilgili soruları yanıtlamanız gerekir; ancak suçlamayla ilgili açıklama yapmama hakkınız vardır. Susmanız aleyhinize delil olarak kullanılamaz.
Avukatım gözaltında yanıma gelebilir mi?
Evet. Avukatınız sizinle kimsenin duyamayacağı bir ortamda görüşebilir ve ifadenizde hazır bulunabilir. Avukat tutacak durumda değilseniz istemeniz hâlinde baro tarafından avukat görevlendirilir.
Gözaltı kararına itiraz edilebilir mi?
Gözaltına alınan kişi, avukatı, yasal temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı sulh ceza hâkimliğine başvurarak gözaltı işleminin kaldırılmasını isteyebilir. Hâkim incelemeyi en geç 24 saat içinde sonuçlandırır.


