Velayet kararında tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır (TMK m.182). Kanunda velayetin anneye ya da babaya verileceğine dair bir öncelik yoktur; ebeveynin cinsiyeti tek başına belirleyici değildir. Uygulamada küçük yaştaki çocukların velayeti çoğunlukla anneye verilir, çünkü bu yaştaki çocukların anne şefkat ve bakımına daha çok ihtiyaç duyduğu kabul edilir. Ancak babaya velayet verilen çok sayıda durum vardır ve her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir.
Mahkeme velayete karar verirken neye bakar?
- Çocuğun yaşı ve gelişim dönemi,
- Çocuğun hangi ebeveynle daha güçlü bağ kurduğu,
- Ebeveynlerin çocuğa zaman ayırma imkânı ve yaşam düzeni,
- Ebeveynlerin sağlık durumu, bağımlılık veya şiddet geçmişi,
- Çocuğun okulu, çevresi ve alışık olduğu düzenin korunması,
- İdrak çağındaki çocuğun kendi görüşü,
- Uzman raporları (sosyal inceleme raporu).
Ebeveynin maddi durumunun daha iyi olması tek başına velayet sebebi değildir. Maddi eksiklikler iştirak nafakasıyla giderilebileceği için mahkeme öncelikle çocuğun bakım ve sevgi ihtiyacına bakar.
Babaya velayet verilen durumlar
- Annenin çocuğu ihmal etmesi, çocuğa şiddet uygulaması veya istismar riski,
- Annenin bağımlılık sorunu ya da çocuğa bakmasına engel olan ciddi psikolojik rahatsızlığı,
- Annenin çocuğa bakacak koşullardan yoksun olması veya çocuğu sürekli başkalarına bırakması,
- Çocuğun uzun süredir fiilen babayla yaşaması ve bu düzenin çocuğun yararına olması,
- İdrak çağındaki çocuğun açıkça ve tutarlı biçimde babayla yaşamak istemesi,
- Annenin çocuğu babadan sistematik olarak uzaklaştırması ve kişisel ilişkiyi engellemesi (tek başına değil, diğer koşullarla birlikte değerlendirilir).
Annenin yeniden evlenmesi, çalışması veya başka bir şehre taşınması tek başına velayetin babaya verilmesi için yeterli değildir. Bu değişikliklerin çocuğun gelişimini somut olarak olumsuz etkilediği gösterilmelidir.
Çocuğun görüşü
Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınmasını zorunlu sayar. Uygulamada 8 yaş civarından itibaren çocuğun görüşü alınır; çocuk büyüdükçe görüşüne verilen ağırlık artar. Çocuğun görüşü, uzman eşliğinde ve çocuğu yıpratmayacak şekilde alınır. Ancak çocuğun tercihi tek başına bağlayıcı değildir; hâkim, tercihin çocuğun yararına olup olmadığını değerlendirir. Ayrıntılar için velayette çocuğun görüşü yazımıza bakın.
Sosyal inceleme raporu
Pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacının hazırladığı sosyal inceleme raporu, velayet kararında en önemli delillerden biridir. Uzman, her iki ebeveynin evini ziyaret eder, çocukla ve ebeveynlerle görüşür. Rapora karşı itiraz edilebilir ve gerekirse yeni rapor istenebilir. Bkz. sosyal inceleme raporu.
Ortak velayet
Yargıtay, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ışığında, ebeveynlerin anlaşması ve çocuğun yararına olması halinde ortak velayete karar verilebileceğini kabul etmektedir. Ortak velayette çocuk bir ebeveynle yaşar, ancak önemli kararlar birlikte alınır. Bkz. ortak velayet mümkün mü?.
Velayeti alamayan baba ne yapabilir?
- Kişisel ilişki (görüş günleri): Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn için hafta sonları, bayramlar ve yaz tatili gibi görüşme düzeni kurulur.
- Velayet değişikliği: Boşanmadan sonra koşullar değişirse, örneğin çocuk ihmal edilirse veya kişisel ilişki sürekli engellenirse velayetin değiştirilmesi istenebilir. Bkz. velayet değişikliği davası.
- Geçici velayet: Boşanma davası sürerken çocuğun kimde kalacağı geçici olarak belirlenir; bu karar nihai velayet için belirleyici olmasa da önemli bir göstergedir.
Babalar için pratik öneriler
- Çocuğun günlük bakımına, okul ve sağlık takibine katıldığınızı gösteren belgeleri ve tanıkları hazırlayın.
- Çocuğu ebeveyn çatışmasının içine çekmeyin; uzman raporlarında bu durum olumsuz değerlendirilir.
- Mahkemenin belirlediği görüşme düzenine düzenli olarak uyun.
Bursa aile mahkemelerinde velayet ve kişisel ilişki davalarını takip ediyoruz. Ayrıntılı bilgi için Bursa velayet avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Nilüfer’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Bunlar da ilginizi çekebilir
- Çekişmeli Boşanmayı Anlaşmalı Boşanmaya Çevirme: Şartlar ve Süreç
- Nafaka Alacağı İcra Takibi: Ödenmeyen Nafaka Nasıl Tahsil Edilir?
- Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma (TMK 165): Şartlar ve Sağlık Kurulu Raporu
- Boşanma Sonrası Kadının Soyadı: Eski Eşin Soyadını Kullanmaya Devam Etmek
- Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat: Şartlar, Miktar ve Yargıtay Kriterleri
- İddet Müddeti Nedir? Boşanan Kadın İçin 300 Günlük Bekleme Süresi
Sık sorulan sorular
Bebeklik çağındaki çocuğun velayeti babaya verilir mi?
Anne bakımına muhtaç yaştaki çocukların velayeti, annenin çocuğun gelişimini tehlikeye düşüren ciddi bir durumu yoksa genellikle anneye verilir.
Ergenlik çağındaki çocuk babayı seçerse ne olur?
İdrak çağındaki çocuğun görüşü önemli bir ölçüttür; hâkim çocuğun yararına uygun görürse velayeti babaya verebilir.
Annenin yeniden evlenmesi velayetin babaya geçmesi için yeterli mi?
Tek başına yeterli değildir. Yeni evliliğin çocuğun bakım ve gelişimini olumsuz etkilediği gösterilmelidir.
Ortak velayet mümkün mü?
Evet. Yargıtay, tarafların anlaşması ve çocuğun yararına olması halinde boşanmada ortak velayete karar verilebileceğini kabul etmektedir.


