Arkadaşa, akrabaya veya iş çevresinden birine verilen borçlarda çoğu zaman senet düzenlenmez. Güvene dayalı bu ilişkilerde borç zamanında ödenmeyince hem para hem de ilişki zarar görür. Senet olmaması ispatı zorlaştırsa da alacağı hukuki yollarla tahsil etmek mümkündür. Hukuken bu ilişki bir ödünç (karz) sözleşmesidir (TBK m.386 vd.) ve sözlü olarak da kurulabilir.
1. Delilleri toparlayın
Senetsiz borçlarda davayı kazandıran şey delillerdir:
- Banka havalesi/EFT dekontu: Paranın karşı tarafa gönderildiğini kesin olarak gösterir. Açıklamada “borç” yazılması büyük avantajdır; aksi halde karşı taraf paranın bağış, eski bir borcun ödenmesi veya ortak bir harcama olduğunu ileri sürebilir.
- Yazışmalar: WhatsApp, SMS veya e-posta yazışmalarında borcun varlığını, miktarını ve geri ödeme sözünü gösteren mesajlar. “Ay sonunda öderim”, “biraz daha bekle” gibi mesajlar borcun kabulü anlamına gelir.
- Kısmi ödemeler: Borçlunun bir kısmını ödemiş olması, borcu kabul ettiğini gösterir.
- Ses kayıtları ve tanıklar: Tanıkla ispat sınırlıdır (aşağıya bakın), ancak yazılı delillerle birlikte değerlendirilebilir.
Mesajları silmeyin; ekran görüntülerini alın ve yedekleyin.
2. Senetle ispat kuralı ve “delil başlangıcı”
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre belirli bir tutarı aşan hukuki işlemler senetle ispat edilmelidir; tanık tek başına yeterli değildir (HMK m.200). Bu sınır her yıl güncellenir. Ancak senet yoksa bile, borcun varlığını muhtemel gösteren banka dekontu, mesaj veya e-posta gibi belgeler “delil başlangıcı” sayılır (HMK m.202). Bu durumda delil başlangıcı tanıkla tamamlanabilir. Son çare olarak karşı tarafa yemin teklif edilebilir.
3. İhtarname gönderin
Borcun ne zaman ödeneceği kararlaştırılmamışsa, borçluya geri ödeme talebinde bulunduğunuz andan itibaren 6 haftalık süre işlemeye başlar (TBK m.392). Bu nedenle noter veya KEP yoluyla bir ihtarname göndererek borcu ödemesi için süre vermek, hem vadeyi netleştirir hem de borçluyu temerrüde düşürür. İhtarname aynı zamanda ciddi olduğunuzu gösterir ve birçok borç bu aşamada ödenir.
4. İcra takibi başlatın
Elinizde dekont ve mesaj gibi belgeler varsa ilamsız icra takibi başlatabilirsiniz:
- Borçluya ödeme emri gönderilir.
- Borçlu 7 gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir; maaşına, banka hesabına ve mallarına haciz konulabilir.
- Borçlu itiraz ederse takip durur.
5. İtirazın iptali veya alacak davası
- İtirazın iptali davası: Borçlunun itirazından itibaren 1 yıl içinde açılır. Davayı kazanırsanız takip devam eder ve borçlu aleyhine alacağın en az yüzde 20’si oranında icra inkâr tazminatına hükmedilebilir. Bkz. itirazın iptali davası.
- Alacak davası: İcra takibi yapmadan doğrudan dava da açılabilir. Taraflar arasındaki ilişki ticari değilse, bu tür alacak davalarında kural olarak arabuluculuk zorunlu değildir.
Faiz
Borçlu temerrüde düştüğü tarihten itibaren yasal faiz (ticari işlerde avans faizi) istenebilir. Sözleşmede faiz kararlaştırılmamışsa, arkadaşlar arasındaki ödünçte faiz kendiliğinden işlemez; yalnızca temerrüt faizi talep edilebilir.
Zamanaşımı
Ödünç alacaklarında genel zamanaşımı süresi 10 yıldır (TBK m.146). Süre, geri ödeme talep edilebileceği tarihten itibaren işler. Borçlunun borcu kabul eden her mesajı veya kısmi ödemesi zamanaşımını keser ve süre yeniden başlar.
Borcun ödenmemesi suç mu?
Hayır. Borcun ödenmemesi kural olarak suç değildir; uyuşmazlık hukuk yoluyla çözülür. Ancak para, baştan geri ödeme niyeti olmadan sahte bilgi veya hileli davranışlarla alınmışsa dolandırıcılık suçu gündeme gelebilir. Bu ayrım somut olayın koşullarına göre yapılır.
Bundan sonrası için öneri
Yakın çevreye borç verirken bile tutarı, tarihi ve geri ödeme zamanını gösteren kısa bir borç senedi imzalatmak ve parayı mutlaka bankadan, açıklamasına “borç” yazarak göndermek, ileride yaşanacak sorunların çoğunu önler.
Bursa’da alacak tahsili ve icra takiplerini yürütüyoruz. Ayrıntılı bilgi için Bursa icra avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu konuda Bursa’da avukat desteğine ihtiyacınız varsa Nilüfer’deki büromuzla görüşebilirsiniz:
Bunlar da ilginizi çekebilir
- UYAP’ta Harç ve Masraf Ödeme: Dava, İcra ve Gider Avansı
- UYAP İlamlı İcra Takibi Nasıl Başlatılır? Adım Adım Rehber
- UYAP’tan İlamsız İcra Takibi Başlatma: Fatura, Sözleşme ve Senet Alacakları
- UYAP Üzerinden Dava Nasıl Açılır? E-İmza ile Elektronik Dava
- Kredi Borcu Ödenmezse Ne Olur? Haciz, Yasal Takip ve Çözüm Yolları
- İcra Masrafını Kim Öder? Alacaklı, Borçlu ve Vekalet Ücreti
Sık sorulan sorular
Senet yoksa borcu nasıl kanıtlarım?
Banka havalesi, yazışmalar ve borçlunun ikrarı en güçlü delillerdir. Havale açıklamasında ‘borç’ yazması özellikle önemlidir.
Arkadaşım borcu inkâr ederse ne olur?
İcra takibine itiraz ederse itirazın iptali davası açılır; haklı çıkarsanız alacağın en az yüzde 20’si oranında inkâr tazminatı da istenebilir.
Borcunu ödemeyen arkadaşım hakkında suç duyurusu yapabilir miyim?
Borcun ödenmemesi kural olarak suç değildir. Ancak para baştan hileli davranışlarla alınmışsa dolandırıcılık suçu gündeme gelebilir.
Borç verilen paranın zamanaşımı ne kadar?
Ödünç alacaklarında zamanaşımı 10 yıldır.


